Een nieuw hart voor meerhout

Meerhout aan het woord

Het “Binnengebied” ten noorden van het gemeentehuis van Meerhout omvat een gebied van ruim 6,8ha in het centrum waar momenteel diverse (publieke) functies in diverse gebouwen opgenomen zijn. Deze gebouwen gaan van jong tot oud, en bevinden zich in uiteenlopende stadia van hun levenscyclus (van nieuw tot verval). Dit “Binnengebied” ligt quasi gekoppeld aan het marktplein en Pastoor Van Haechtplein van Meerhout.  Dit marktplein staat op zijn beurt weer in verbinding met de zuidelijker gelegen kerksite, de site rond het Gildenhuis en de in renovatie zijnde schoolsite.  Dit alles samen vormt de belangrijkste noord-zuidas in het centrum.

Het “Binnengebied” ligt op wandelafstand van het marktplein en maakt momenteel een groene verbinding met het buitengebied ten noorden van het centrum (Netevallei). Er zijn grote potentiële mogelijkheden naar functies en toekomstige ontwikkeling.  In het verleden werd voor deze ontwikkeling al een aanzet gegeven. Het is evenwel nooit tot een concreet projectvoorstel gekomen en ondertussen zijn sommige ideeën achterhaald of zijn er nieuwe maatschappelijke inzichten. De visies uit deze eerdere studies zijn uiteenlopend en belichten o.a. kernverdichting, toekomstgerichte mobiliteit, vergroening, ontmoetingsruimte, zorgfunctie, nostalgische waarde van aanwezige elementen, koppeling met private eigendommen,….

We lijsten hierbij enkele visies uit eerder studies op:

  • De woonfunctie kan zorgen voor kernverdichting.
  • Het groene karakter kan versterkt worden, waardoor de natuur tot in de kern kan getrokken worden. Dit zou perfect kunnen door een natuurrijke invulling, maar ook met een speeltuin, een samentuin, … of mengvormen hiervan.
  • Er is een belangrijke zorgfunctie in dit  gebied (2 WZC’s). Hier zou verder op ingezet kunnen worden (zorgzame buurten en/of levensbestendig wonen) door uitbreiding van het aanbod of bestaande zorgfuncties anders te organiseren.
  • De bibliotheekfunctie en zijn locatie moet geëvalueerd worden, waarbij het gebouw een grote nostalgische waarde heeft voor vele inwoners van Meerhout (vroegere lagere school).
  • Het incorporeren van enkele stukken in privaat eigendom kan een zeer grote meerwaarde bieden voor de toekomstige ontwikkeling. Enkele onbebouwde percelen kunnen een enorme meerwaarde bieden naar integratie in het “Binnengebied” en naar aansluiting met de noordelijker gelegen natuur.

Het is de ambitie van het Lokaal Bestuur om een gedragen visie te ontwikkelen rond het “Binnengebied” en gekoppeld aan andere centrumlocaties. Het bestuur wil dit project terug activeren door zich in eerste instantie breed en onbevangen te laten inspireren.  Deze projectoproep biedt hiertoe kansen die Meerhout met beide handen aangrijpt.

Wat zeggen onze experten?

1.     Out-of-the-box

Dergelijke grote zone onder de loep nemen, doe je niet elk jaar. De beslissingen die je vandaag als bestuur neemt, zinderen nog decennia na. Trek daarom alle registers open en durf out-of-the-box te denken. Laat je inspireren door voorbeelden uit binnen- en buitenland en betrek zowel experten als lokale kennis (zie verder) om je project tot het hoogst mogelijke niveau te tillen. Betrek niet enkel ruimtelijke experten, maar denk ook aan urbanisten, antropologen, sociologen, enz…

Om te staven, een voorbeeld met betrekking tot de bibliotheek:

Zonder de situatie ter plaatse voldoende te kennen, maar ‘nostalgie’ kan een slecht argument zijn voor toekomstplannen. Laat je leiden door de noden van een moderne bib en haar gebruikers en hanteer het ‘derde-plek-principe’. Zo’n derde plek is een plaats om te vertoeven als je niet thuis of op het werk bent. Daarvoor dient o.a. de omgeving en functie onderdeel van het verhaal worden. De bib wordt daardoor meer dan een plaats waar je literatuur kan ontlenen, maar wordt een multifunctionele ontmoetingsplaats voor jong en oud. (Zie ook case van de gemeente Retie “een hedendaagse pastorie”) En deze kan absoluut met de nodige aandacht voor het vroegere gebruik gerealiseerd worden.

Durf de nodige flexibiliteit in te bouwen om je project écht toekomstproof te maken. Denk hierbij eerder aan het principe van een “ruimtelijke raamwerk” ipv “een masterplan” (dixit Dieter Leyssen, 51N4E). Dergelijk raamwerk schetst een duidelijke figuur van verbinding, maar is flexibel inzake toekomstige ontwikkelingen.

2.     Een groene long in het hartje van Meerhout centrum

De projectzone is niet zomaar een bouwblok waar nog veel ruimtelijke openheid is. Het is ook een blok met nog forse bestaande groenelementen. Om de look en feel hiervan én de connectie met het landschap rondom te vrijwaren, in het bijzonder de link met de Grote Nete naar het noordoosten, is het aan te bevelen om de bestaande groenelementen maximaal te behouden en waar mogelijk te versterken. De Vlaamse Overheid spoort overal aan tot ontharding om hittestress en waterinfiltratie aan te pakken. Goed dus dat de initiële plannen van centrumparkeren in deze zone (1/3 van de oppervlakte) voorlopig opgeborgen zijn. Het gebied verdient immers meer aandacht en een innovatievere invulling die toekomstproof is. Durf daarbij ook verder te denken dan bomen en denk aan de connectie met het landschap rondom. In het valleigebied van de Grote Nete is het daarom niet onzinnig om ook na te denken over water, oevervegetaties, bloemrijke hooilanden, enz… .

Bekijk ook of groene verbindende elementen te realiseren zijn om andere centrumlocaties in Meerhout aan te hechten. Momenteel is het blok aan de buitenzijde tamelijk gesloten (uitz. Noordoosten) waardoor er weinig visuele connectie is.

Bovendien vraagt de link met de bestaande zorg- en gemeenschapsomgeving ook om een groene invulling.

3.     Toegankelijkheid en verkeer

Een groene invulling is onlosmakelijk gepaard met een verkeersluwe omgeving. Herbekijk de mobiliteit en verkeersstromen in en rond deze projectzone. Er zijn heel wat instrumenten om de mobiliteit anders aan te pakken voor zover dat nog niet gebeurd zou zijn. Denk aan knippen, zone 30, fietsstraten, stimuleer niet gemotoriseerd verkeer, … . Overweeg desnoods ondergrond parkeren als hier nood aan is. Deze inzet op een verhoging van de leefbaarheid is onontbeerlijk als je tegelijkertijd wil nadenken over speelruimte, voedseltuinen, een zorgomgeving, …

Gezien de geslotenheid van het bouwblok aan de buitenzijde kan je niet anders dan grondig nadenken hoe mensen van en naar deze zone moeten geraken. Het trage wegennetwerk in het centrum speelt hierbij mogelijk een belangrijke rol, alsook de connectie met het recreatief weefsel in de Grote Netevallei.

4.     Waar wil de burger naartoe?

Door de omvang en het belang van deze ontwikkeling, ben je bijna genoodzaakt om de burger te informeren en te bevragen (op zijn minst). Participatie kan op verschillende niveaus, dus je kan hierin zover gaan als je zelf wil. Denk op voorhand goed na over het kader waarbinnen beslissingen genomen kunnen worden, welke rol je burgers gaan spelen en hoeveel flexibiliteit er is. Door de complexiteit van de case, zal je hoogstwaarschijnlijk verschillende participatietrajecten met elk hun eigen focus moeten opstarten. Maar het loont absoluut de moeite! Een participatietraject schrikt een bestuur vaak af, maar is er in de eerste instantie om je vooruit te helpen. Er zijn ook verschillende neutrale procesbegeleiders die dit in goede banen kunnen leiden.

Bekijk de plannen niet enkel vanuit een helikopterview (masterplan), maar durf het ook benaderen vanuit een eye-level-perspectief. Dit laatste impliceert dat je gaat praten met de burger. Beperk je daarbij niet tot de usual suspects zoals omwonenden en gebruikers, maar ga ook op zoek naar de minder gebruikelijke lokale kennis. Mensen die misschien niet meteen in de buurt wonen, maar wel een speciale (historische) band ermee hebben. Zij brengen vaak verfrissende ideeën aan.

Nuttige links en informatie

Wil je jezelf laten inspireren om je publieke ruimte een kwalitatieve invulling te geven? Je weet niet goed hoe je hieraan moet beginnen? Neem zeker hier een kijkje!