een hedendaagse pastorie

Retie aan het woord

De voormalige pastorie in het centrum van Retie is beschermd als monument en dorpsgezicht. Momenteel wordt de pastorie gebruikt door de lokale politie en Heemkundige Kring Zeven Neten. De rechtervleugel werd in 2005 gerestaureerd en omgebouwd tot een polyvalente ruimte die door verenigingen gebruikt wordt voor vergaderingen, repetities en workshops. Bij een herbestemming van de site wordt de lokale politie verplaatst naar een plek in de directe omgeving van het gemeentehuis. De Heemkundige Kring kan een plek krijgen in het vernieuwde gebouw, maar een verhuis naar een andere locatie is eveneens mogelijk.

Rond de pastorie ligt een tuin die omgeving is door een gracht (De Vest). De tuin wordt momenteel enkel in juli gebruikt voor gemeentelijke activiteiten, maar heeft een veel groter potentieel. De omheining en de (’s avonds gesloten) poort maakt dat weinig Retienaren gebruik durven maken van de site. In een herbestemming krijgen zowel het gebouw als de tuin bij voorkeur een verblijfs- en ontmoetingsfunctie.

De bibliotheek van Retie heeft nood aan een nieuw gebouw zodat de omslag gemaakt kan worden van een ‘boekerij’ naar een bibliotheek als derde plek. Zo’n derde plek is een publieke ruimte waar je kan verblijven als je niet thuis of op je werk bent. Derde plekken zijn gratis toegankelijk en bieden ruimte voor ontmoeting, inspiratie, leren en creëren. De pastorie kan hier een antwoord op bieden, maar is met de huidige indeling niet geschikt voor de realisatie van een moderne bibliotheek. Een aanbouw aan de achtergevel, in overeenstemming met de bescherming als monument, zou dat wel mogelijk maken en kan bovendien een meerwaarde bieden voor de tuin.

In 2020 werd een beheersplan opgemaakt. Het gemeentebestuur wil de pastorie herbestemmen en heeft nog geen voorkeursinvulling in gedachte. Wel wordt aangegeven dat de site publiek toegankelijk moet blijven en dat de toekomstige invulling na een eventuele renovatie (bijna) volledig kostendekkend moet zijn. Samenwerking met private partners is dus zeker een optie. De huisvesting van gemeentelijke diensten (zoals de bibliotheek) is een andere piste die mogelijk is. De loutere uitbating als uitbreiding van het gemeenschapscentrum is geen wenselijke ontwikkeling.

Concrete vragen:

  • welke invulling kan het gebouw krijgen zodat de site publiek toegankelijk blijft?
  • welke functies kunnen opgenomen worden in de tuin?
  • hoe integreren we de site in de omgeving?
  • is een vergroting van het bouwvolume aangewezen om een ‘bib als derde plek’ mogelijk te maken?

Wat zeggen onze experten?

Dit project is best samen te bekijken met “een park met pit”.

1.     Betrek de gemeenschap

Dit is bij uitstek een project dat pas echt tot zijn recht komt als je de burger betrekt vanaf de ideeënfase. Wil je een gemeenschapsfunctie aan deze site hechten, heb je er alle belang bij om die gemeenschap te bevragen. Dat verhoogt de betrokkenheid en het uiteindelijke gebruik achteraf. We verwijzen ook naar de andere cases en de links voor aanvullende informatie over participatatieve processen.

2.     Meer aantrekkingskracht

Momenteel maken maar weinig Retienaren gebruik van de site. Dit heeft verschillende redenen.

  • Te weinig verbindingsmogelijkheden met de omgeving. Zorg voor een veilige en trage wegverbinding met bijvoorbeeld het Boesdijkhofpark, het dorpsplein, de school, de kerk, het gemeentehuis, … Je kan dit verder stimuleren door visuele leidende elementen zoals hagen en bomenrijen. Heb daarbij aandacht voor inheemse soorten en de cultuurhistorie van de site en ruimere omgeving. Zijn er voldoende ontsluitingen (ifv gracht), bv langs de Vestpad aan de noordzijde?
  • Weinig aantrekkelijke poortfunctie aan de kant van de N118, Passtraat. Behoort de parking tot de site? Is deze parking nodig of anders in te richten of op te nemen in de pastorietuin? Is een verkeersplateau hier aangewezen om verkeer af te remmen en om de poortfunctie te ondersteunen?
  • De functie van tuin en gebouw is niet duidelijk en onvoldoende uitgewerkt.
  • De tuin en het gebouw kan aantrekkelijker ingericht worden (zie verder).

3.     De tuin en gebouw als bruisende- of juist stilteplek

Maak die keuze vooraf en bij voorkeur in samenspraak met de gebruikers en omwonenden. Een bibliotheek is in moderne tijden een van de weinige diensten die in staat is een heel breed en divers publiek aan te trekken waardoor het de garantie biedt om van een oude vergeten site om te schakelen naar een springlevendige plek voor Retie. Of die springlevendigheid te vinden is in een rustige plaats voor ontmoeting of een bruisende hub waar vanalles te beleven valt, is een keuze die je met de burger gaat moeten maken.

De tuin kan natuurlijker ingericht worden, al dan niet met kleine ruimtekaders voor het kleine ontmoeten, het lezen van een boek, een buitenklas, … Als je uiteraard evenementen wil organiseren zijn kleinere ruimtekaders minder interessant. Zoals ook bij de verbindingen op de site, werk je hier best met inheems plantsoen al dan niet gelinkt aan het historisch verhaal van de pastorietuin en omgeving. Een boek lezen in een mooie aansluitende tuin is een droom van vele bib-bezoekers. Sommigen experten van dit labo zien dan ook baat bij het afsluiten van de tuin in functie van diefstal en rust, terwijl anderen juist het komen en gaan aantrekkelijker vinden. Kwestie van smaak.

Verder kan de tuin geactiveerd worden door vertelmomenten, een laagdrempelige horecazaak (pop-up of permanent), theater, buitenklassen, kunst en erfgoed,… Zo wordt de tuin een echte belevingsplek. Ook het meubilair kan stimulerend zijn. Denk aan lange buurttafels, tweezitjes, visueel aantrekkelijke schommels of individuele zitzakken.

Wat het gebouw betreft biedt een bib volgens het derde-plek-principe enorm veel mogelijkheden. Zelfs kelders kunnen interessant zijn om bijvoorbeeld iets luidruchtigere jongeren hun plek te geven zonder storing in andere delen van het gebouw. Ook zolders vormen verrassende bib-ruimtes.

Belangrijke opmerking:

Er blijkt al een beheerplan te bestaan voor de site. Dit beheerplan zou eigenlijk een antwoord moeten bieden op al het bovenstaande. Als dit plan dat niet doet, kan je je vragen stellen over het nut ervan en kan je overwegen om de oefening opnieuw te maken. Tenzij dit plan nog in opmaak en dus nog niet goedgekeurd is.

Nuttige links en informatie

Wil je jezelf laten inspireren om je publieke ruimte een kwalitatieve invulling te geven? Je weet niet goed hoe je hieraan moet beginnen? Neem zeker hier een kijkje!